Blog
Odrzucenie spadku: jak liczyć 6 miesięcy i jaki jest termin na odrzucenie spadku przez dalszych spadkobierców?
14.11.2025 ▪ 
7 min czytania ▪ Maciej Bełz
Spis treści
Dziedziczenie nie zawsze oznacza powiększenie majątku. Coraz częściej spadek to przede wszystkim długi, których wysokość przekracza wartość pozostawionych aktywów. W takiej sytuacji przyjęcie spadku jest finansową katastrofą. Na szczęście polskie prawo przewiduje mechanizm obronny – odrzucenie spadku. Kluczowy jest jednak czas. Spadkobierca ma na podjęcie decyzji tylko sześć miesięcy. Od kiedy dokładnie liczyć ten termin? Co się dzieje, gdy jeden spadkobierca odrzuca spadek, a ten przechodzi na jego dzieci lub rodzeństwo? Wyjaśniamy, jak liczyć 6 miesięcy na odrzucenie spadku i jakie są zasady dziedziczenia w kolejnych liniach.
Ile jest czasu na zrzeczenie się spadku? Podstawowy termin
Na wstępie musimy wyjaśnić powszechne nieporozumienie terminologiczne. Użytkownicy często pytają, ile jest czasu na zrzeczenie się spadku. W języku prawnym zrzeczenie się dziedziczenia (regulowane przez art. 1048 Kodeksu cywilnego) to umowa notarialna zawierana za życia przyszłego spadkodawcy.
Tymczasem czynność, którą wykonujemy po śmierci spadkodawcy, to odrzucenie spadku.
Zasada jest jedna i fundamentalna, określona w art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego (k.c.):
„Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.”
Co się stanie, jeśli przegapimy ten termin? Prawo wprowadza tu domniemanie. Zgodnie z art. 1015 § 2 k.c., brak oświadczenia w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że spadkobierca co prawda przyjmuje spadek (w tym długi), ale jego odpowiedzialność za te długi jest ograniczona tylko do wartości odziedziczonego majątku. Choć jest to rozwiązanie bezpieczniejsze niż przyjęcie wprost, często lepiej jest odrzucić zadłużony spadek w całości.
Jak liczyć 6 miesięcy na odrzucenie spadku? Kluczowy moment startowy
Największym błędem jest myślenie, że 6-miesięczny termin zawsze liczy się od daty śmierci spadkodawcy. Cytowany wyżej art. 1015 k.c. jest precyzyjny: termin biegnie od dnia, w którym spadkobierca „dowiedział się o tytule swego powołania”.
Co to oznacza w praktyce?
- Dla spadkobierców ustawowych pierwszej linii (małżonek, dzieci): W ich przypadku moment dowiedzenia się o tytule powołania (czyli o tym, że dziedziczą) jest zazwyczaj tożsamy z momentem dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Jeśli syn był obecny przy śmierci ojca, jego 6-miesięczny termin zaczyna biec od tej daty.
- Dla spadkobierców testamentowych: Jeśli spadkodawca zostawił testament, termin dla osób w nim powołanych (np. partnera, przyjaciela, dalszego krewnego) biegnie od dnia, w którym dowiedzieli się o istnieniu i treści testamentu, który powołuje ich do spadku (np. od dnia otwarcia testamentu).
- Dla dalszych spadkobierców ustawowych: To najbardziej złożony przypadek. Będą to np. wnuki, rodzeństwo, czy siostrzeńcy. Ich „tytuł powołania” aktywuje się dopiero wtedy, gdy spadkobierca z bliższej linii odrzuci spadek.
I tu dochodzimy do sedna problemu, czyli tzw. „efektu domina” i dziedziczenia przez kolejne osoby w rodzinie.
Odrzucenie spadku: kolejność i terminy – „Efekt domina”
Aby zrozumieć, jak działa termin dla dalszych spadkobierców, musimy zrozumieć skutki prawne odrzucenia spadku. Definiuje je art. 1020 Kodeksu cywilnego:
„Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.”
To kluczowe zdanie. Jeśli syn odrzuca spadek po ojcu, prawo traktuje go tak, jakby syn zmarł przed ojcem. A kto dziedziczy w takiej sytuacji? Zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego, w miejsce zmarłego lub odrzucającego syna wchodzą jego zstępni, czyli wnuki spadkodawcy.
Tworzy to specyficzną kolejność i terminy przy odrzuceniu spadku:
- Umiera spadkodawca (np. Dziadek), pozostawiając długi.
- Do spadku powołany jest jego Syn (pierwsza linia).
- Syn ma 6 miesięcy (liczone od śmierci Dziadka) na odrzucenie spadku.
- Syn składa oświadczenie o odrzuceniu spadku (np. w 3. miesiącu po śmierci Dziadka).
- Z chwilą odrzucenia przez Syna, prawo traktuje go, jakby nie dożył spadku.
- Automatycznie, w tej samej chwili, „tytuł powołania” (czyli prawo do spadku) przechodzi na dzieci Syna, a wnuki Dziadka.
Jaki jest termin na odrzucenie spadku przez dalszych spadkobierców?
Tu stosujemy ponownie żelazną zasadę z art. 1015 k.c. Jaki jest więc termin na odrzucenie spadku przez dalszych spadkobierców (w naszym przykładzie – przez Wnuków)?
Ich termin to również 6 miesięcy, ale liczony nie od śmierci Dziadka, lecz od dnia, w którym dowiedzieli się o tytule swego powołania.
Tym „tytułem powołania” jest fakt odrzucenia spadku przez ich ojca (Syna spadkodawcy).
Przykład praktyczny:
- 10 stycznia 2024: Umiera Adam (Dziadek).
- Jego spadkobiercą ustawowym jest syn, Piotr. Termin dla Piotra biegnie od 10 stycznia.
- 15 marca 2024: Piotr idzie do notariusza i skutecznie odrzuca spadek po Adamie. Tego samego dnia informuje o tym swoją pełnoletnią córkę, Annę (Wnuczkę Adama).
- Jak liczyć 6 miesięcy na odrzucenie spadku przez Annę? Jej termin 6 miesięcy zaczyna biec 15 marca 2024, czyli od dnia, w którym dowiedziała się, że jej ojciec odrzucił spadek, a ona sama „weszła” w jego miejsce jako spadkobierczyni.
- Anna ma czas na odrzucenie spadku do 15 września 2024.
Gdyby Anna odrzuciła spadek, a miałaby własne dzieci (prawnuki Adama), mechanizm powtórzyłby się, a ich 6-miesięczny termin zacząłby biec od dnia, w którym dowiedziałyby się o odrzuceniu spadku przez Annę.
Odrzucenie spadku przez małoletniego – pułapka proceduralna
Powyższy „efekt domina” rodzi ogromny problem, gdy dalszymi spadkobiercami są osoby małoletnie.
Załóżmy, że w naszym przykładzie Wnuczka Anna ma 10 lat. Kiedy jej ojciec Piotr odrzuca spadek (15 marca), to 10-letnia Anna staje się spadkobierczynią. Oczywiście nie może ona sama odrzucić spadku. Działać za nią muszą rodzice (w tym przypadku Piotr, który właśnie odrzucił spadek).
Jednak odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest traktowane jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Rodzice nie mogą tego zrobić samodzielnie.
Zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice muszą najpierw uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego (sądu rejonowego, wydziału rodzinnego) na dokonanie tej czynności.
Procedura wygląda więc następująco:
- Piotr odrzuca spadek (15 marca).
- Od 15 marca biegnie 6-miesięczny termin dla jego małoletniej córki Anny.
- Piotr (jako jej przedstawiciel ustawowy) musi w tym 6-miesięcznym terminie złożyć do sądu rodzinnego wniosek o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu Anny.
- Złożenie tego wniosku do sądu przerywa (lub zawiesza) bieg 6-miesięcznego terminu na samo odrzucenie spadku.
- Sąd wydaje postanowienie o zgodzie (co może trwać kilka miesięcy).
- Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, Piotr musi udać się do notariusza lub sądu cywilnego i dopiero wtedy – działając w imieniu Anny i za zgodą sądu – złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Niezłożenie wniosku do sądu rodzinnego w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu dziecka do spadku, będzie skutkowało przyjęciem spadku przez dziecko z dobrodziejstwem inwentarza.
Jak formalnie odrzucić spadek?
Oświadczenie o odrzuceniu spadku (lub jego przyjęciu) składa się na dwa sposoby, zgodnie z art. 1018 § 3 k.c. Obie formy są równoważne prawnie:
- Przed notariuszem: Jest to forma szybsza, ale droższa. Wymaga uiszczenia taksy notarialnej (ok. 50 zł netto + VAT + koszt wypisów). Notariusz sporządza protokół w formie aktu notarialnego.
- Przed sądem rejonowym: W sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania składającego oświadczenie lub w sądzie spadku. Jest to forma tańsza (opłata sądowa 100 zł), ale zazwyczaj wymaga oczekiwania na termin posiedzenia.
Podsumowując, choć na decyzję mamy 6 miesięcy, kluczowe jest precyzyjne ustalenie, od kiedy ten termin faktycznie biegnie. Dla dalszych spadkobierców zegar rusza dopiero w momencie, gdy dowiedzą się o odrzuceniu spadku przez osoby powołane w pierwszej kolejności.
Sprzedaj swoją nieruchomość za gotówkę do KupujemyM
Jeśli szukasz sposobu na pilną sprzedaż mieszkania albo domu, to KupujemyM.pl będzie świetnym rozwiązaniem.
Nie wierzysz? Przekonaj się i napisz do nas!
Wycena onlineNajczęściej zadawane pytania
Spadkobierca ma 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku (lub jego przyjęciu). Po upływie tego terminu następuje automatyczne przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości aktywów spadkowych).
Termin ten liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla spadkobiercy ustawowego (np. dziecka) jest to zazwyczaj dzień dowiedzenia się o śmierci rodzica. Dla spadkobiercy testamentowego – dzień, w którym dowiedział się o istnieniu i treści testamentu.
W chwili, gdy spadkobierca (rodzic) odrzuca spadek, do dziedziczenia powołani zostają jego zstępni (wnuki). Dla tych dalszych spadkobierców 6-miesięczny termin na odrzucenie spadku biegnie od nowa – liczy się go od dnia, w którym dowiedzieli się o tym, że ich rodzic skutecznie spadek odrzucił.
Rodzice muszą najpierw uzyskać zgodę sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Złożenie wniosku do sądu w ciągu 6 miesięcy (liczonych od dnia, gdy rodzic odrzucił spadek) przerywa bieg tego terminu. Po uzyskaniu prawomocnej zgody sądu, oświadczenie należy złożyć u notariusza.
Najczęściej zadawane pytania
Spadkobierca ma 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku (lub jego przyjęciu). Po upływie tego terminu następuje automatyczne przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości aktywów spadkowych).
Termin ten liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla spadkobiercy ustawowego (np. dziecka) jest to zazwyczaj dzień dowiedzenia się o śmierci rodzica. Dla spadkobiercy testamentowego – dzień, w którym dowiedział się o istnieniu i treści testamentu.
W chwili, gdy spadkobierca (rodzic) odrzuca spadek, do dziedziczenia powołani zostają jego zstępni (wnuki). Dla tych dalszych spadkobierców 6-miesięczny termin na odrzucenie spadku biegnie od nowa – liczy się go od dnia, w którym dowiedzieli się o tym, że ich rodzic skutecznie spadek odrzucił.
