Blog
Ustanowienie zarządcy spadku: kiedy jest potrzebny i jakie ma uprawnienia?
26.09.2025 ▪ 
10 min czytania ▪ Marcin Bujno
Spis treści
Niekiedy, zanim jeszcze dojdzie do formalnego działu spadku, konieczne jest ustanowienie zarządu nad majątkiem spadkowym. To instytucja, która ma na celu chronić interesy wszystkich spadkobierców. Choć wiąże się z dodatkowymi kosztami postępowania spadkowego, czasami sądowe ustanowienie zarządcy jest jedynym wyjściem, jeśli w rodzinie brak jest porozumienia, spadkobierca jest nieznany lub nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych. Sprawdź, na czym polega tymczasowe zarządzanie majątkiem spadkowym, w jaki sposób wpływa on na dział spadku oraz jakie są prawa i obowiązki spadkobierców.
Czym jest zarząd spadkiem i kim jest zarządca?
Po śmierci spadkodawcy całość spadku od razu staje się własnością jego spadkobierców — niezależnie od tego, czy w grę wchodzi dziedziczenie ustawowe, czy testamentowe. Zwykle albo wspólnie sprawują oni pieczę nad spadkiem, albo dokonują sądowego działu spadku. Niekiedy jednak zachodzi obawa, że w trakcie postępowania spadek ulegnie zniszczeniu lub pogorszeniu, a spadkobiercy nie będą mieli nad nim pełnej kontroli. Właśnie w celu zapobiegnięcia takim sytuacjom ustanawia się zarząd spadkiem i wyznacza osobę, która go wykonuje — zarządcę spadku. Ma to na celu prawidłowe zarządzanie tym majątkiem w imieniu wszystkich spadkobierców tak, aby nie stracił on na wartości.
Polskie prawo przewiduje trzy główne typy zarządców:
- Zarządca testamentowy. Jak sama nazwa wskazuje, powołuje się go w testamencie przez samego spadkodawcę. Jego uprawnienia do sprawowania zarządu zaczynają się już z chwilą, kiedy zostanie otwarty testament. Z tego powodu nazywa się go również wykonawcą testamentu.
- Zarządca tymczasowy. Jest on powoływany na drodze sądowego ustanowienia zarządcy spadku na wniosek jednego ze spadkobierców lub wierzyciela. Można go również ustanowić z urzędu, gdy nie jest możliwe powołanie zarządcy testamentowego lub gdy istnieje konflikt między spadkobiercami co do zarządu majątkiem spadkowym przed działem spadku. Jest to forma zabezpieczenia spadku do czasu jego objęcia przez spadkobierców.
- Zarządca sukcesyjny. Sprawuje on kontrolę w sytuacji, gdy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo, a jego rolą jest zapewnienie nieprzerwanej i sprawnej pracy firmy po śmierci spadkodawcy.
UWAGA! Należy rozróżnić podjęcia: zarządca spadku i kurator spadku. Ten drugi powoływany jest w sytuacji, gdy nie wiadomo, kto jest spadkobiercą. Jego rolą jest przede wszystkim zabezpieczyć spadek do czasu odnalezienie prawowitego spadkobiercy, a także zawiadomić spadkobierców o otwarciu spadku. W razie potrzeby kurator występuje również do sądu o stwierdzenie nabycia spadku na rzecz gminy lub Skarbu Państwa.
Kiedy sąd ustanawia zarządcę spadku? Najczęstsze sytuacje
Zarządca testamentowy sprawuje pieczę nad spadkiem zawsze wtedy, kiedy taką wolę wyrazi spadkodawca w testamencie.
Nie zawsze jednak jasne są okoliczności sądowego ustanowienia zarządcy tymczasowego. Prawo w tej kwestii jest dość lakoniczne:
Art. 666 Kodeksu postępowania cywilnego: „Sąd spadku ustanawia zarządcę spadku, jeżeli z jakiejkolwiek przyczyny brak spadkobiercy, który mógłby zarządzać spadkiem”.
Katalog takich sytuacji nie jest więc zamknięty. Najczęściej sąd podejmuje taką decyzję, jeśli:
- Brak porozumienia między spadkobiercami. Kiedy dziedziczy kilka osób, zdarza się, że każdy ma inną wizję co do zarządzania majątkiem. Przykładowo może się to zdarzyć, jeśli chodzi o spadek po wujku, który obejmuje nieruchomość i dziedziczy go kilku kuzynów, którzy nie są ze sobą blisko i nie potrafią dojść do porozumienia. Dom może wymagać bieżących remontów (co generuje koszty), część ze spadkobierców chce go odnowić i sprzedać, jeden wynajmować, a inny — zamieszkać w nich. W takiej sytuacji każdy ze spadkobierców ma prawo złożyć wniosek do sądu o powołanie zarządcy, który będzie podejmował newralgiczne decyzje w imieniu wszystkich spadkobierców aż do czasu podziału majątku.
- Spadkobierca nie ma zdolności do czynności prawnych. Dotyczy to przede wszystkim osób małoletnich lub ubezwłasnowolnionych.
- W skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo i istnieje spore ryzyko, że przez brak bieżącego zarządzania, firma straci na wartości. W takich sytuacjach ustanawia się zarząd sukcesyjny.
Trzeba mieć na względzie, że sądowe ustanowienie zarządcy nie jest regułą, ale wyjątkową sytuacją. Nawet jeśli jeden ze spadkobierców złoży stosowny wniosek o sądowe ustanowienie zarządcy spadku, nie zawsze sąd przychyli się do tej prośby. Decyzję o ustanowieniu zarządcy podejmie tylko wtedy, jeśli uzna, że aktywa mogą ulec zniszczeniu lub deprecjacji do czasu działu spadku. Ustanowienie zarządcy nie jest więc rozwiązaniem każdego konfliktu spadkowego, a ostatecznością, kiedy żadne inne rozwiązanie nie wchodzi w grę.
Kto może zostać zarządcą spadku i jakie musi spełniać warunki?
Aby zostać zarządcą spadku, nie jest konieczne posiadanie żadnych szczegółowych uprawnień czy kierunkowego wykształcenia. Kto może zostać zarządcą spadku w takim przypadku? Praktycznie każdy, kto ma pełną zdolność do czynności prawnych i wyrazi na to zgodę. Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim to, czy dany kandydat gwarantuje prawidłowe sprawowanie zarządu i czy jego kompetencje mu na to pozwalają, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi zarządzanie przedsiębiorstwem. Ważne jest też, aby zarządca nie był stroną w sporze o spadek. Powinien być osobą bezstronną — działa bowiem w interesie wszystkich spadkobierców, a nie tylko jednego z nich.
W praktyce sądowej najczęściej zdarza się, że to któryś ze spadkobierców lub członek bliskiej rodziny zostaje wyznaczony na zarządcę spadku. W przypadku, gdy nie uzyska on aprobaty pozostałych spadkobierców lub też żaden z nich nie jest w stanie samodzielnie sprawować zarządu, sąd prawdopodobnie wyznaczy zarządcę spośród osób spoza rodzinnego grona. Najczęściej wybór pada na osobę, która doskonale zna specyfikę funkcji i wiążące się z nią obowiązki — adwokata, radcę prawnego czy wyspecjalizowaną w tej materii kancelarię.
Jakie są kluczowe uprawnienia zarządcy masy spadkowej?
Uprawnienia zarządcy spadku można podzielić na dwie kategorię: czynności zwykłego zarządu oraz czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu. Czym różnią się te dwie kategorie i w jakich sytuacjach się je wykonuje?
Zwykłym zarządem nazywa się wszystkie działania, które mają na celu bieżące zarządzanie majątkiem — jego ochronę i utrzymanie wartości majątku. W jego ramach zarządca może dokonywać czynności takich jak:
- spłata bieżących długów spadkowych;
- pobieranie czynszu z najmu nieruchomości (lub innych pożytków);
- zarządzanie rachunkami bankowymi;
- uiszczanie opłat związanych ze spadkiem (zalicza się do tego m.in. podatek od spadku);
- prowadzenie drobnych napraw i konserwacja majątku;
- reprezentowanie majątku przed sądem lub urzędami.
Zdarza się jednak, że stan prawny majątku wymaga dokonania innych, szerszych i niestety też obarczonych większym ryzykiem czynności. Zarządca spadku może je podjąć, ale nie samodzielnie — wcześniej musi uzyskać zgodę sądu (art. 665 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). W skład czynności przekraczających zwykły zarząd można zaliczyć m.in. zbycie spadku u notariusza, zaciągnięcie kredytu lub obciążenie majątku hipoteką.
Jakie obowiązki ciążą na zarządcy spadku?
Uprawnienia i obowiązki zarządcy spadku są dość szerokie, ale trzeba wiedzieć, że może on działać tylko w pewnych granicach. Obowiązki te są ściśle określone przez przepisy Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu postępowania cywilnego. Zarządca nie ma więc pełnej władzy nad spadkiem i sprawuje ją tylko w takim zakresie, aby chronić majątek spadkowy i przekazać go w ręce przyszłych spadkobierców w niepogorszonym stanie.
Główne obowiązki zarządcy obejmują:
- Zarządzanie majątkiem spadkowym przed działem, ze szczególnym naciskiem na utrzymanie wartości spadku.
- Sporządzenie spisu inwentarza. To dokładna lista wszystkich przedmiotów należących do spadku — aktywów i pasywów. Spis inwentarza jest punktem wyjścia dla rzetelnego zarządu, prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku i późniejszego działu spadku.
- Spłacenie długów spadkowych. Obowiązki zarządcy obejmują również uregulowanie wszelkich zobowiązań z funduszy spadkowych.
- Składanie sprawozdań. Zarządca spadku musi na bieżąco informować sąd i spadkobierców o swoich czynnościach oraz stanie spadku. Dodatkowo, po zakończeniu zarządu musi również przedstawić szczegółowe sprawozdanie ze swoich działań, w tym rozliczenie finansowe.
- Wydanie spadku spadkobiercom. Po stwierdzeniu nabycia spadku i jego podziale zarządca ma obowiązek wydać majątek prawowitym spadkobiercom.
Jakie koszty wiążą się z ustanowieniem zarządcy spadku?
Ustanowienie zarządcy spadku to czynność prawna, która — choć bywa konieczna i pożądana — generuje pewne koszty. Trzeba pamiętać o tym, iż nie jest to działalność bezpłatna, a zarządcy należy się wynagrodzenie. Jego wysokość nie jest stała, ale zależy od złożoności majątku i poniesionego przez zarządcę nakładu pracy. Biorąc te okoliczności pod uwagę, sąd zazwyczaj ustala stałą miesięczną stawkę lub procent od wartości majątku.
Spadkobiercy muszą też liczyć się z dodatkowymi kosztami, np. opłatami za sporządzenie spisu inwentarza czy bieżących kosztów utrzymania majątku (rachunków, podatków). Osobnym wydatkiem są też koszty postępowania sądowego, w tym złożenie wniosku o ustanowienie zarządu spadku — aktualnie opłata ta wynosi 100 zł.
Wszystkie te koszty obciążają spadek, czyli de facto samych spadkobierców.
Jak długo trwa zarząd spadkiem i kiedy się kończy?
Zarząd spadkiem to rozwiązanie tymczasowe. Z reguły trwa on aż do momentu, gdy spadkobierca oficjalnie przejmie majątek i będzie w stanie nim samodzielnie zarządzać. Najczęściej kończy się, gdy stwierdzenie nabycia spadku się uprawomocni lub zostanie dokonane poświadczenie dziedziczenia u notariusza, a także kiedy zostanie przeprowadzony dział spadku. Po tym zarządca zobowiązany jest do wydania spadku i sporządzenia końcowego sprawozdania.
Zarząd majątkiem spadkowym: podsumowanie
Prawidłowe zarządzanie majątkiem spadkowym jest bardzo ważne, aby uniknąć problemów i utraty wartości majątku. Niemniej bywa to kłopotliwe dla spadkobierców — szczególnie dla tych, którzy nie mogą czekać, aż nastąpi dział spadku. Taki spór może trwać latami, generując przy tym nie tylko stres, ale i dodatkowe koszty.
Jako spadkobierca nie musisz jednak czekać na rozstrzygnięcia sądowe, jeśli chcesz szybko spieniężyć swoją część. Zgodnie z art. 1036 Kodeksu cywilnego, masz prawo do swobodnego rozporządzania swoim udziałem spadkowym, co oznacza m.in. jego darowiznę lub sprzedaż. Ustanowienie zarządcy spadku w żaden sposób nie ogranicza tego prawa.
Możesz więc skorzystać z tej drogi wyjścia i zbyć swoje udziały, jeśli w skład spadku wchodzi mieszkanie czy dom. Nasz skup nieruchomości KupujemyM.pl specjalizuje się w nabywaniu nieruchomości ze skomplikowaną sytuacją prawną — również ich części ułamkowej. Wiemy, że sprzedaż samego udziału jest bardzo trudna lub wręcz niemożliwa na wolnym rynku, a jeśli już dochodzi do skutku, to zwykle można uzyskać tylko ułamek prawdziwej wartości spadku. W naszym skupie sprzedasz swój udział w sposób bezpieczny, zgodny z prawem i w atrakcyjnej cenie. Warto rozważyć tę alternatywę, jeśli spór co do podziału odziedziczonego domu lub mieszkania jest na tyle rozległy, że jego rozwiązanie będzie ciągnąć się latami.
Sprzedaj swoją nieruchomość za gotówkę do KupujemyM
Jeśli szukasz sposobu na pilną sprzedaż mieszkania albo domu, to KupujemyM.pl będzie świetnym rozwiązaniem.
Nie wierzysz? Przekonaj się i napisz do nas!
Wycena onlineNajczęściej zadawane pytania
Gdy spadek nie został objęty przez żadnego spadkobiercę lub gdy istnieje spór między nimi. Sąd powołuje go w celu zabezpieczenia majątku do czasu wyjaśnienia, kto i w jakiej części dziedziczy.
Może nim być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych lub osoba prawna. Najczęściej sąd wyznacza kogoś z grona spadkobierców, a w razie ich braku lub sporu – osobę trzecią.
Zarządca zarządza majątkiem spadkowym, spłaca długi spadkowe i ściąga wierzytelności. Może pozywać i być pozwanym w sprawach wynikających z zarządu, wykonując czynności zwykłego zarządu.
Samodzielnie nie. Sprzedaż nieruchomości lub inne czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem spadkowym wymagają uprzedniej zgody sądu spadku. Chroni to interesy wszystkich spadkobierców.
Najczęściej zadawane pytania
Gdy spadek nie został objęty przez żadnego spadkobiercę lub gdy istnieje spór między nimi. Sąd powołuje go w celu zabezpieczenia majątku do czasu wyjaśnienia, kto i w jakiej części dziedziczy.
Może nim być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych lub osoba prawna. Najczęściej sąd wyznacza kogoś z grona spadkobierców, a w razie ich braku lub sporu – osobę trzecią.
Zarządca zarządza majątkiem spadkowym, spłaca długi spadkowe i ściąga wierzytelności. Może pozywać i być pozwanym w sprawach wynikających z zarządu, wykonując czynności zwykłego zarządu.
